از منظر دینی :
در اسلام مناسک جمعی مهم (مانند ایام البیض ،رمضان ،اعیاد قربان و بعثت ) به گونه ای در طول سال چیده شده اند که مهلت چندانی به مومنین ،برای "فراموشی" نمی دهند.این مناسک جمعی که وقت قابل توجهی از سال را به خود اختصاص می دهند ،یاد آور هدف زندگی برای مومنند.او را به پیوند با نظام سرمدی مژده می دهند.برای او آرامش دینی به بار می آورند و احساسات دینی - که در جمع دارای طنینی چند برابر می شوند- را به اهتزاز در می آورند.
از دید نظریۀ اجتماعی :
مناسک جمعی در اسلام ،که مکررا ً در سال تکرار می شوند و مکملی برای اعمال فردی-عبادی اند در واقع باعث انسجام جامعۀ اسلامی می شوند.این مناسک ،که افراد را با هم پیوند می دهند و حس هویت را در افراد تقویت می کنند ،مانع بزرگی بر سر راه ورود عناصر فردگرایانه به داخل جامعۀ اسلامی اند.افراد جامعه از هر طبقه و قشری در کنار هم به اعمالی یکسان می پردازند و به صورت عریان احساسات دینی خود را بروز می دهند.در طی این فرآیند ،افراد حس اعتماد به نفس بیشتری در بروز رفتار دینی –حتی در زمانهایی که ممنوعیت هایی خارجی برای این بروز وجود داشته باشد- پیدا می کنند.
در مذهب شیعه به دلیل مبارزۀ طولانی تاریخی و همچنین در اقلیت بودن ،مناسک جمعی دینی نه تنها تا حدود زیادی رنگ و بوی سیاسی گرفته ،بلکه به نوعی مبارزۀ اجتماعی برای حفظ عقاید -در میان اکثریت سنی مذهب- تبدیل شده.اگر "عاطفیگری" (عنایت . 61:1380) شیعیان را هم به این مناسک دینی اضافه کنیم ،نتیجه نوعی عمل جمعی است که صِرفا ً بخشی از عمل مومنانه در جریان زندگی نیست ،بلکه جهت دهندۀ زندگی مومنان خواهد بود.
در بسیاری از این مواقع افراد سعی می کنند به طریقی از زندگی روزمره فاصله بگیرند.به این معنی که در طی انجام این مناسک جمعی برای مدتی تمایلات نفسانی خود را کنترل می کنند.به اعتقاد بسیاری از متفکرین "خویشتنداری" منشاء تمدن سازی است.یعنی این سرکوب و مهار زدن بر تمایلات نفسانی است که انسان متمدن را از انسان بدوی متمایز می کند."فرهنگ به طور اساسی با مسالۀ تنظیم و کنترل امیال ربط پیدا می کند."(میلنر. 97:1385)
- عنایت ،حمید ،" اندیشۀ سیاسی در اسلام معاصر" ،ترجمۀ : بهاءالدین خرمشاهی ،تهران :خوارزمی .1380.
- میلنر ،آندرو و جف براویت،"درآمدی بر نظریۀ فرهنگی معاصر"،ترجمۀ : جمال محمدی،تهران :نشر ققنوس ،1385.
